EYT için gündemde olan formüller

Emeklilikte yaşa takılanlar (EYT) düzenlemesi, 9 Eylül 1999’dan evvel sigortalı olan, prim ve yıl kurallarını tamamlayıp yaşı bekleyenleri kapsıyor.

Emekli olmak kriterlerinde çalışma mühleti, ödenmiş prim ve yaş baz alınıyor. Geçmiş devirde getirilen bir kanunla emeklilikleri yaş kriterine takılan çalışanlar ise kendilerine yapılanın haksızlık olduğunu savunarak emekliliği hak ettiklerini belirtiyor.

Bu bahiste yapılan görüşmeler ve yetkililerin beyanları sonucunda EYT çalışmalarında sona geliniyor.

Sorun yıl sonuna kadar çözülecek

Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanı Vedat Alım, en son katıldığı TV programında yıl sonuna kadar EYT sorununu çözüleceğini açıklamıştı.

Ortak bir tahlil aranıyor

Birbirinden farklı kriterlere sahip EYT’lilerin emekli olmasını sağlayabilmek için ortak bir çözüm yolunun dışında bu kriterlere göre tek tek çözüme gitmek gerektiği de daha önce dile getirilmişti.

Kamuoyu ve tüm taraflar çözümün adaletli olmasını bekliyor.

EYT’de hangi formüller gündemde

Peki, EYT meselesini çözmek için nasıl bir yol izlenecek. İşte bunun için bugüne kadar lisana getirilen formuller ve içerikleri ise şöyle:

EYT için birinci olarak belirlenen tahlil yolunda; bayanlarda 7 bin 200, erkeklerde ise 9 bin gün formülü öne çıkmıştı. Bu formüle nazaran, 9 Eylül 1999’dan evvel sigortalı olanların emeklilik için yaş koşulu dışında bayan ise 20, erkek ise 25 yılı, işe giriş tarihine nazaran de 5 bin  ile 5 bin 975 gün primi tamamlaması gerekecekti.

6-7 milyon kişiyi ilgilendiriyor

6-7 milyona yakın bir çalışma kümesini ilgilendiren bir düzenleme yolda. Emekli olmak için yaş ve prim gün sayısı koşullarından rastgele birini tamamlamayanların sayısı yaklaşık 1 milyon 800 bin. Bunlardan ikisini tamamlayanların sayısı ise 5 milyonun üzerinde.

Emeklilik için üç koşul var

EYT, 3 basamaklı bir formülasyonu gerektiriyor. Bu 3 etaplı formülasyonun birisi yaş şartını sağlamak. Erkekler için 60 yaş, bayanlar için ise 58 yaş koşulu bulunduğundan ötürü bir kısmı yaş şartına takılıyor. İkincisi emeklilik için sigortalılık mühleti kıymetli. Sigortalılık da erkekler için 25 yıl bayanlar için 20 yıl kaidesi bulunuyor. Bir kısım EYT’liler de bu şartı taşımamakta. Üçüncü şart olarak ödenen prim gün sayısı. Yani 5 bin günün üzerinde prim ödeme şartı bulunuyor.

EYT’lilerin kaideleri eksik

EYT’lilerin tamamı bu 3 koşuldan ya birini sağlamakta ya 2’sini sağlamakta. Kimileri da 3’ünü birden sağlıyor.

Kesintili kısmi emeklilik modeli

Kesintili, kısmi emeklilik, müddet tamamlanması, kimi meslek kümeleri için yıpranma seçeneği tartışılan başlıklar ortasında yer alıyor.

Kesintili kısmi emeklilik modeli her meslek kümesine nazaran değişebilir. Yapılan işin niteliğine nazaran gerekiyorsa 50 yaşın üzerinde SGK ve vergi düzenlemesi yapılarak bunlardan daha düşük oranlı SGK ve vergi kesilebilir. Gün sayısını tamamlayanlardan prim hisseleri kesilmeyebilir. Böylece mevcutta yaşı doldurmayıp çalışanların maaşları artırılmış olur. Emekli etmektense bu türlü bir uygulama olabilir. Mevcut şartlarda bu türlü bir düzenleme çalışmak istemeyen ve fiili olarak çalışamayacak durumda olanlara farklı bir uygulamayı beraberinde getirmesi gerekir.

Almanya ve Finlandiya modeli

Kamuoyunda Almanya ve Finlandiya modeli üzere modeller de tartışılıyor. Yani emekli olduktan sonra ömür uzunluğu belirli nitelikte daha düşük bir emekli aylığı alması gündeme geliyor. Ya da en azından muhakkak müddet daha düşük, aşikâr mühlet dolduktan sonra daha yüksek emekli aylığı alma gündeme geliyor.
Zaten şu an dahi emekliliğini hak edip de yaşı doldurmadıysa emekli olmak istiyorsa emekli olabilmekte fakat yaşı doldurmadıkları için maaş almaya hak kazanamıyor.

Bu seçeneklerde emeklilik için kaç yıl kaldıysa her yıl için muhakkak oranda aylık kesinti yapılıyor.

Sürenin tamamlanması formülü

Prim gün sayısı ve yılını doldurup yaşını doldurmayanlar yaş dolana kadar kısmi olarak daha düşük bir emekli aylığı ile emekli edilebilir. Yaşı doldurduktan sonra olağan düzeye gelerek emekli aylığı almaya devam edebilirler.

Yorum yapın